Symptomen darmkanker – wat u moet weten

Symptomen darmkanker moeten door een arts onderzocht en vastgesteld worden. De symptomen kunnen veel vormen aannemen en zijn vrij algemeen. Er is ondanks symptomen darmkanker meestal geen sprake van darmkanker. Bij symptomen darmkanker moet geen risico worden genomen, en bij twijfel is het altijd verstandig een arts te raadplegen.

Darmkanker is kanker van de dunne darm of de dikke darm (ook bekend als ‘het colon’ ofwel het onderste deel van het spijsverteringsstelsel). Rectale kanker is kanker van de laatste paar centimeter van de dikke darm. Samen worden ze vaak aangeduid als ‘dikke darm kanker’.

De meeste gevallen van darmkanker beginnen als kleine, goedaardige massa’s cellen: darmpoliepen. Na verloop van tijd kunnen poliepen darmkanker veroorzaken.

Poliepen veroorzaken meestal weinig of geen klachten of symptomen. Daarom raden artsen regelmatig een screening op darmkanker aan al zijn er geen symptomen darmkanker. Screening kan helpen om darmkanker te voorkomen door poliepen te identificeren voordat ze in darmkanker veranderen.

Symptomen darmkanker:

  • Een verandering in de ontlastingspatroon, zoals diarree of constipatie of een verandering in de consistentie van de ontlasting.
  • Bloed in ontlasting.
  • Aanhoudende buikklachten, zoals darmkrampen, winderigheid en buikpijn.
  • Een gevoel dat de darmen zich niet volledig kunnen legen.
  • Zwakte of vermoeidheidssyndroom.
  • Onverklaarbaar gewichtsverlies.

Veel mensen met darmkanker ervaren geen symptomen darmkanker in de vroege stadia van de ziekte. Wanneer de symptomen darmkanker verschijnen, zullen ze meestal variëren, afhankelijk van de grootte van de kanker tumor en de locatie van de tumor in de dikke darm.

Wanneer moet u een arts bezoeken bij symptomen darmkanker?

Als u symptomen darmkanker merkt, zoals bloed in uw ontlasting of een blijvende verandering in de stoelgang patronen, maak een afspraak met uw arts.

Bespreek met uw arts of u moet beginnen met het screenen voor darmkanker. Bepaalde richtlijnen raden darmkanker screenings aan vanaf de leeftijd van 50 jaar. Uw arts kan aanbevelen om vaker of al eerder screening te doen indien andere risicofactoren bij u van toepassing zijn, zoals een familiegeschiedenis van de ziekte. Lees door om over de risicofactoren op darmkanker te lezen.

Oorzaken symptomen darmkanker:

In de meeste gevallen is het niet duidelijk wat de oorzaak is van symptomen darmkanker. Artsen weten dat darmkanker ontstaat wanneer gezonde cellen in de dikke darm veranderen. Gezonde cellen groeien en delen zich op een ordelijke manier. Dit maakt het mogelijk dat het lichaam normaal functioneert. Maar soms loopt deze groei uit de hand. Cellen blijven zich maar steeds delen, zelfs wanneer nieuwe cellen nog zijn niet nodig. In de dikke darm en het rectum kan dit overdreven groei veroorzaken dat kanker cellen zich vormen in het slijmvlies van uw darm. Over een lange periode van tijd – soms enkele jaren – kunnen abnormale cellen kwaadaardig worden.

Voorstadia van symptomen darmkanker in de dikke darm:

Darmkanker begint het vaakst met klompen darmpoliepen aan de binnenwand van de dikke darm. Poliepen kunnen paddestoelvormig zijn. Voorstadia van gezwellen kunnen ook voorkomen op vlakke of zelfs verzonken plekken in de wand van de dikke darm. Het verwijderen van poliepen en voordat ze kwaadaardig worden, kan darmkanker helpen voorkomen. Darmpoliepen kunnen darmkanker veroorzaken, maar geven geen symptomen darmkanker. Inwendig onderzoek is nodig om ze te ontdekken.

Erfelijke genmutaties die het risico op symptomen darmkanker vergroten:

Erfelijke genmutaties die het risico op darmkanker vergroten bestaan wel, maar deze erfelijke genen zijn slechts verantwoordelijk voor een kleine percentage van alle gevallen van darmkanker. Erfelijke genmutaties betekenen niet dat kanker onvermijdelijk is, maar ze kunnen het risico op kanker aanzienlijk vergroten. Erfelijke darmkanker syndromen zijn onder meer:

Symptomen darmkanker: Familiaire adenomateuze polyposis (FAP)

FAP is een zeldzame aandoening die het ontwikkelen van duizenden poliepen in het slijmvlies van de dikke darm en het rectum kan veroorzaken. Mensen met onbehandelde FAP hebben een behoorlijk verhoogd risico op het ontwikkelen van darmkanker voor de leeftijd van 40. FAP geeft geen symptomen darmkanker, en moet worden aangetoond met onderzoek.

Symptomen darmkanker: Erfelijke nonpolyposis colorectale kanker (HNPCC)

HNPCC, ook wel Lynch syndroom genoemd, verhoogt het risico op darmkanker en andere vormen van kanker. Mensen met HNPCC kunnen darmkanker ontwikkelen voor de leeftijd van 50 jaar.

Zowel FAP en HNPCC kunnen worden opgespoord door middel van genetische testen. Als u zich zorgen maakt over een familiegeschiedenis van darmkanker, overleg dan met uw arts over uw familiegeschiedenis en de mogelijkheden van onderzoek.

12 factoren die het risico op symptomen darmkanker kunnen vergroten:

1. Symptomen darmkanker en oudere leeftijd.

Ongeveer 90 procent van de mensen gediagnosticeerd met darmkanker zijn ouder dan 50. Dikke darm kanker kan voorkomen bij jongere mensen, maar het komt veel minder vaak voor.

2. Symptomen darmkanker en een persoonlijke geschiedenis van colorectale kanker of poliepen.

Als u al eens darmkanker of poliepen gehad hebt is er een groter risico op darmkanker in de toekomst.

3. Symptomen darmkanker en inflammatoire darmziekte.

Chronische ontstekingsziekten van de darm, zoals colitis ulcerosa en ziekte van Crohn, kunnen het risico op darmkanker vergroten.

4. Symptomen darmkanker en erfelijke syndromen.

Genetische syndromen blijven generaties lang in de familie en verhogen het risico op darmkanker. Deze syndromen zijn familiale adenomateuze polyposis en erfelijke nonpolyposis colorectale kanker, die ook bekend staat als Lynch syndroom.

5.Symptomen darmkanker en familiegeschiedenis van darmkanker en darmpoliepen.

De kans om darmkanker te ontwikkelen is groter als u een ouder, broer, zus of kind hebt met de ziekte. Als u meer dan een gezinslid hebt met darmkanker is uw risico nog groter. In sommige gevallen de relatie niet erfelijke of genetische. In plaats daarvan kan kanker binnen dezelfde familie het gevolg zijn van gezamelijke blootstelling aan een kanker verwekkend milieu – denk aan huizen onder stroomlijnen – of een gezamelijke ongezonde dieet of en ongezonde lifestyle.

6. Symptomen darmkanker en een ongezonde dieet.

margarine en symptomen darmkanker

Symptomen darmkanker komen vaker voor bij mensen die ongezonde vetten eten zoals margarine. Eet liever biologische koudgeperste olijfolie of kokosolie.

Darmkanker en rectumkanker kan te maken hebben met een dieet met weinig plantenvezels en veel ongezonde vet. Let wel op, want er is groot verschil tussen gezonde vezels van groenten (plantenvezels) en ongezonde vezels van granen. Er is ook grote verschil van gezonde olie en vet, zoals van olijven, dieren en kokosnoten, en ongezonde vetten zoals margarine. Onderzoek op dit gebied heeft gemengde resultaten. Sommige studies hebben aangetoond een verhoogd risico op darmkanker bij mensen die eten diëten hoog in rood vlees. Dit kan echter te maken hebben met mycotoxinen.

7. Symptomen darmkanker en te weinig lichaamsbeweging.

Mensen die lichamelijk inactief zijn, hebben meer kans om darmkanker te ontwikkelen. Regelmatige lichamelijke beweging kan het risico op darmkanker verminderen.

8. Symptomen darmkanker en Diabetes.

Mensen met diabetes en insuline resistentie hebben een verhoogd risico op darmkanker.

9. Symptomen darmkanker en Obesitas.

Mensen die lijden aan obesitas hebben een verhoogd risico op darmkanker en een verhoogd risico op overlijden van darmkanker vergeleken met mensen met een normaal gewicht.

10. Symptomen darmkanker en roken.

Mensen die sigaretten roken kunnen een verhoogd risico op darmkanker hebben.

11. Symptomen darmkanker en alcohol.

Veelvuldig gebruik van alcohol kan het het risico op darmkanker verhogen.

12.Symptomen darmkanker en radiotherapie voor kanker.

Radiotherapie om een andere vorm van kanker te behandelen kan het risico op darmkanker verhogen.

Diagnose van darmkanker

Als symptomen darmkanker aangeven dat darmkanker mogelijk is, kan uw arts een of meer tests aanraden, zoals:

Bloedonderzoek.

Uw arts kan bloedonderzoek laten doen om beter te kijken of de symptomen darmkanker kunnen zijn, maar er is geen bloedonderzoek dat darmkanker kan detecteren.

SYMPTOMEN DARMKANKER EN ONTLASTINGSONDERZOEK

Dikke darmkanker is de op een na meest voorkomende kankersoort. Sommige mensen maken zich zorgen over hun gezondheid. Wanneer zij buikklachten hebben of hun ontlastingspatroon is veranderd, vragen zij zich af of zij mogelijk darmkanker hebben, zeker wanneer in de familie darmkanker voorkomt. Bij een verandering in het ontlastingspatroon, buikpijn en gewichtsverlies kan er sprake zijn van een voedselallergie, besmetting met eencellige parasieten of bacteriën, maar ook darmkanker kan de oorzaak zijn.

Waarom ontlastingsonderzoek bij symptomen darmkanker ?

Bij vrouwen komt borstkanker op de eerste plaats, bij mannen longkanker. In Nederland krijgen 10.000 mensen per jaar kanker van de dikke darm en rectum, volgens studies van de Nederlandse Kankerregistratie1, 6 : 10.000. De kans om te overlijden aan darmkanker is de laatste jaren licht gedaald, toch overlijden er per jaar 4.400 mensen aan de ziekte. Het risico op kanker neemt toe na het 50ste levensjaar. De meeste mensen met dikke darmkanker zijn ouder dan 60 jaar. Het voorkomen van dikke darmkanker in de familie verhoogt de kans op het ontstaan met 15%, wanneer een van de ouders darmkanker heeft gehad, is regelmatige controle van belang. Risicofactoren zijn overmatig gebruik van vet voedsel, vlees en alcohol en gebrek aan vezelrijke voeding en beweging. Diabetes patiënten hebben tienmaal zo veel kans op darmkanker. Screening op darmkanker wordt de Nederlandse bevolking niet geboden. Wel bestaat onderzoek naar borst-, baarmoederhals- en prostaatkanker. Van de borst kan men een foto maken en de baarmoederhals kan men inspecteren met behulp van een uitstrijkje. Voor prostaatonderzoek wordt de tumormarker Prostaat Specifiek Antigeen, PSA, gebruikt, een stof die vrijkomt in het bloed bij ontsteking of kanker van de prostaat. Darmkanker komt bijna altijd voor in de dikke darm, deze is niet gemakkelijk te inspecteren. Men moet hiertoe een inwendig onderzoek, een coloscopie uitvoeren.

Symptomen darmkanker en Coloscopie

Bij een coloscopie onderzoekt de arts het slijmvlies van de dikke darm, via een colonoscoop die door de anus naar binnen wordt gebracht. Op deze manier kan het slijmvlies op afwijkingen worden onderzocht. Deze procedure is niet zonder gevaar. Per 500 onderzoeken treedt er één ernstige complicatie op. Er kan tijdens het onderzoek een scheurtje of gat in de darmwand ontstaan, een perforatie. Bij een ontstoken darm is de kans op perforatie groter, dit kan ernstige of fatale gevolgen hebben.

Preventief onderzoek en screening op symptomen darmkanker

Bevolkingsscreening op darmkanker via een colonoscopie is niet haalbaar, gezien het risico en ook de kosten. Het is daarom voor de hand liggend om tumormarkers te gebruiken; via ontlastingsonderzoek kan een tumor in beperkte mate worden. Het is van belang dit darmonderzoek uitsluitend plaats te laten vinden bij personen met darmklachten, behorend bij symptomen darmkanker: verandering in het ontlastingspatroon, buikpijn en gewichtsverlies. Preventief onderzoek en screening op darmkanker is niet toegestaan in Nederland, want dit is in strijd met de Wet op het bevolkingsonderzoek. Daar toch een twintigtal preventieve centra onderzoek doen, heeft de gezondheidsraad een rapport uitgebracht op 18 mei 2008. Men geeft hierin het volgende aan:

“Steeds meer instellingen bieden in Nederland preventief medische onderzoeken aan, mede door een toenemende vraag van de Nederlandse burger. Een preventief medisch onderzoek varieert van een eenvoudig bloedonderzoek tot een uitgebreide MRI- of CT-scan. Preventief medisch onderzoek heeft als doel het vroegtijdig opsporen van aandoeningen, maar deze onderzoeken kunnen ook schadelijk zijn. Om de burger hiertegen te beschermen, is in 1996 de Wet op het bevolkingsonderzoek in werking getreden. Volgens deze wet moeten instellingen voor bepaalde bevolkingsonderzoeken beschikken over een vergunning voordat zij deze onderzoeken mogen uitvoeren. Tot op heden is er geen vergunning verstrekt voor dergelijk preventief medisch onderzoek. Uitzondering hierop is een wetenschappelijk onderzoek naar darmkankerscreening als aanvulling op een niet-vergunningplichtig preventief medisch onderzoek. Instellingen mogen tijdens het preventief medisch onderzoek geen testen uitvoeren om prostaat- of darmkanker op sporen. De inspectie heeft onderzoek uitgevoerd naar instellingen die vergunningplichtig preventief onderzoek aanbieden die niet beschikken over de benodigde vergunning. Bijkomende redenen voor dit onderzoek is de maatschappelijke en politieke belangstelling voor dit onderwerp”.

Verschillende soorten darmkanker

De darmkanker kan ontstaan door veranderingen in de cellen van het darmslijmvlies. Zij stapelen zich op om zo een poliep (adenoom) te vormen. In de cellen van de poliep ontstaan opnieuw veranderingen. Dit zijn echte kankercellen, die worden aangeduid met adenocarcinoma. Ook bij chronische ontstekingen veranderen de darmslijmvliescellen. Zo kunnen er “ontaarde of ongeorganiseerde” cellen ontstaan. In een vroeg stadium noemt men dit dysplasie. Deze neemt toe om ten slotte kankergroei, een dysplasia-carcinoma te vormen.

Ontlastingsonderzoek bij symptomen darmkanker

Het verloop van darmkanker wordt ingedeeld in stadium I t/m IV. Op dit ogenblik wordt bij de helft van de patiënten darmkanker ontdekt in stadium III of IV. Hoewel men met feces analyses veel diagnoses mist, bestaat wel de kans om de kanker in een vroeg stadium op te sporen. Vroege diagnose spaart levens.
Fecesonderzoek kan als eerste diagnostische stap dienen. Het heeft zin om drie testen aan te vragen: test op occult bloed, M2 pyruvaatkinase en calprotectine.

Deze markers zijn ook verhoogd bij darminfecties zoals colitis ulcerosa en poliepen, aandoeningen die de kans op het ontstaan van dikke darmkanker verhogen.

Daarnaast vormen een veranderde darmflora – met name een afname van zuurvormende bacteriën zoals lactobacillen – en een toename van de zuurtegraad van de ontlasting risicofactoren voor het ontstaan van darmkanker.

● Occult bloed

Bij kanker van het spijsverteringskanaal kunnen kleine slijmvliesbloedingen ontstaan3. Deze sporen vermengen zich met de ontlasting, zodat men dit met het blote oog niet kan waarnemen. Men noemt de test op bloedpoortjes daarom de occult bloed test, occult betekent verborgen. Bij ontstekingen kan er bloed vrijkomen, een positieve bevinding duidt dus niet per se op kanker.
Bij aambeien ziet men vaak vers en rood bloed bij de ontlasting, in dat geval heeft de uitslag geen betekenis. Sommige darmkankerpatiënten zien bloed bij de ontlasting, vooral wanneer het gezwel zich in het rectum bevindt.
Darmtumoren zijn veelal adenomen, deze bloeden niet snel en geven dus lang niet altijd een positieve uitslag.
Laboratoria maken gebruik van een gevoelige immunologische test op de aanwezigheid van humane hemoglobine, een onderdeel van menselijk bloed. Het voordeel van deze test is dat men zich niet aan een speciaal dieet hoeft te houden en de gevoeligheid groter is dan bij standaard testen, zoals de Haemoccult fecestest3. Bij een positieve occult bloed test raadt men in het algemeen aan een coloscopie plaats te laten vinden.

● M2 Pyruvaat kinase

De ontlastingstest op tumor M2 Pyruvaat kinase kan in beperkte mate bijdragen aan het opsporen van een dikke darmkanker. Pyruvaat kinase is een enzym dat een sleutelrol speelt in de energieproductie en veel energie kost, vandaar dat men in tumorcellen een toename van dit enzym aantreft. In kankercellen4,5 ziet men vooral een stijging van Pyruvaat kinase type M2, vandaar dat de test M2 Pyruvaat kinase wordt genoemd, afgekort M2PK. Een verhoogde celdeling is ook aanwezig in een ontstekingsgebied en vorming van poliepen. M2PK wordt uitgescheiden in ontlasting. Een verhoogde waarde duidt gemiddeld slechts in 2% van de gevallen op darmkanker. Bij ouderen en risicogroepen op 5% kans.

● Calprotectine

Calprotectine heeft een bacterieremmende werking en wordt uitgescheiden door witte bloedlichaampjes. Een verhoogde productie en daardoor toename in de ontlasting duidt dan ook op een chronische darmontsteking. De test kan positief zijn bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, en kan worden gebruikt om een patiënt over een langere periode te volgen. Calprotectine kan verhoogd zijn bij darmkanker. De test is gevoeliger in het aantonen van darmkanker dan de occult bloed test6.
Een bepaling van calprotectine kan ook dienen om vast te stellen of er gebruik is van ‘non-steroidal anti-inflammatory drugs’. NSAID zijn pijnstillers die de darm beschadigen. Ibuprofen, diclofenac, naproxen, advil, etc. behoren tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen. In Nederland wordt jaarlijks aan 18,8% van de bevolking (ca. 3 miljoen personen) een NSAID afgeleverd. Onderzoek toont aan dat ruim 75% van alle aanvankelijk gezonde gebruikers na twee weken verhoogde calprotectine-spiegels hadden. Voor een juiste diagnose van ziekten mogen twee weken voor de test geen NSAID pijnstillers worden gebruikt.

Interpretatie van de uitslag

Bij een negatieve uitslag zijn er geen afwijkingen gevonden – dit betekent niet dat de patiënt geen darmkanker of een andere ziekte heeft. Bij alle analyses worden er veel ziektegevallen gemist. De genoemde testen hebben een lage sensitiviteit, dat wil zeggen dat men in veel gevallen de diagnose mist.

Een positieve uitslag betekent dat er bloedspoortjes zijn gevonden. In 96-98% van de gevallen zal bij nader onderzoek via colonoscopie blijken dat de patiënt geen darmkanker of darmontstekingen heeft.
De kans op darmkanker is gemiddeld 2%. Bij personen met een leeftijd van 60 jaar of hoger, die een veranderd ontlastingspatroon, overgewicht hebben of een ouder met darmkanker neemt de kans op het ontstaan van darmkanker toe. Bij personen uit risicogroepen zal de kans twee- tot driemaal zo hoog zijn.
De normale waarden voor de M2PK, is kleiner dan 6 U/ml, dus een negatieve uitslag.
Sommige onderzoekers7 zijn van mening dat M2PK een lage specificiteit heeft en daardoor weinig waarde heeft, zij hebben echter de grens op 4 U/ml gesteld.
Bij darmkankerpatiënten is de waarde meestal groter dan 15 U/ml. Bij deze waarde hoort een specificiteit9 van 90%.
Ontlastingonderzoek als voorronde
Darmkanker komt voor bij 1 : 1600 personen. Dat wil zeggen dat men bij screening 1600 personen zou moeten onderzoeken met een coloscopie om één darmkankerpatiënt te vinden. M2PK, occult bloed test en calprotectine analyses vormen een voorronde en maken het gemakkelijker mensen met kanker op te sporen. Bij positieve bevindingen hoeven slechts 20 à 40 personen een coloscopie te ondergaan om één darmkankerpatiënt op te sporen.
Verschillende voordelen
Tegenstanders van gebruik van tumormarkers brengen naar voren dat wanneer de tumormarker positief is en men geen kanker in de darm vindt, de patiënt toch ongerust blijft. Dat geldt voor alle tumordiagnostiek, ook voor gebruik van tumormarkers bij de prostaat en borst- en baarmoederhalskanker bevolkingsonderzoeken.
Er zijn ook voordelen:
● De meeste mensen die de test aanvragen, willen gerustgesteld worden en 96 -98% (afhankelijk van de leeftijd) zal dan ook een gunstige uitslag ontvangen.
● Men kan darmkanker in een vroeg stadium op het spoor komen en sneller behandelen.
● Fecesonderzoek is op geen enkele manier belastend en kent geen complicaties.
● Het onderzoek is niet duur en door vroege diagnostiek kostenbesparend8.
● Met de test kan men ook maagtumoren en darminfecties aantonen.
● Een positieve tumormarker bij personen die geen kanker hebben, vormt een waarschuwing. De relatie voeding en darmkanker is uitvoerig onderzocht. Een ongezond dieet speelt een grote rol in het ontstaan van kanker, terwijl gezonde voeding dit kan voorkomen. Darmkanker is in grote mate te voorkomen door gezond voedsel te consumeren.
Maagkanker
Positieve bevindingen van M2PK, occult bloed en calprotectine kunnen duiden op een maagslijmvliesontsteking en maagkanker. Een driejarige studie toont aan dat occult een zeer lage voorspellende waarde heeft op maagkanker9; bij personen boven de 60 jaar 0,7%. Bij maagklachten is het aan te bevelen de ontlasting te testen op de bacterie Helicobacter pylori en de maag te laten onderzoeken. Voor meer informatie over Helicobacter pylori en andere darminfecties, click hier: darminfectie
Preventie
Darmkanker is met de jaren toegenomen, vooral bij mensen die een ongezond dieet hebben. Men loopt een verhoogd risico door frequent gebruik van voedsel dat veel vet (vooral transvetzuren) en suiker bevat. Ook consumptie van rood vlees (vooral gebraden en BBQ) en alcohol. Gebrek aan vezelrijke voeding, groenten (vooral groene groenten) en B-vitaminen spelen een rol. Onderzoek geeft aan dat een tekort aan beweging en overgewicht risicofactoren zijn; één op de honderd diabetes II patiënten10 heeft kwaadaardige aandoeningen van de dikke darm.
Aanbevolen voeding:
• Frequente consumptie van vette vis.
• Consumptie van groenten verlaagt de zuurtegraad van de ontlasting.
• Groene groenten bevatten foliumzuur.
• Spruitjes en broccoli en in minder mate andere koolsoorten remmen de groei van kankercellen.
• Calcium, 1200 mg per dag, remt schadelijke galstoffen en draagt bij aan preventie van kankercellen in de darm en het rectum. (Groene groenten bevatten 1200 mg calcium per kilo.)
• Kruiden zoals geelwortel.
• Toediening van lactobacillen.
• Vezelrijke voeding.
• Weinig zetmeel en brood.
Het advies is om al tijdens de lunch een grote salade met veel bladgroen en vis te eten.
Referenties
1. Zarchy TM, Tsai F, Ramicone E, Chan LS. A Risk Profile for Advanced Proximal Neoplasms on Diagnostic Colonoscopy.1: Dig Dis Sci. 2008 Jun 7.
2. Http://www.minvws.nl/kamerstukken/pg/2008/aanbieding-inspectierapport-toezicht-op-preventief-medisch-onderzoek.asp
3. St John DJ, Young GP, Alexeyeff MA, Deacon MC, Cuthbertson AM, Macrae FA, Penfold JC. Evaluation of new occult blood tests for detection of colorectal neoplasia. Gastroenterology. 1993 Jun;104(6):1661-8.
4. Ferguson EC, Rathmell JC. New roles for Pyruvaat kinase M2: working out the Warburg effect. Trends Biochem Sci. 2008 Aug;33(8):359-62.
5. Christofk HR, Vander Heiden MG, Wu N, Asara JM, Cantley LC. Pyruvaat kinase M2 is a phosphotyrosine-binding protein. Nature. 2008 Mar 13;452(7184):181-6.
6. Kristinsson J, Nygaard K, Aadland E, Barstad S, Sauar J, Hofstad B, Stray N, Stallemo A, Haug B, Ugstad M, http://web.archive.org/web/20120206195727/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=pubmed&Cmd=Search&Term=%22T%C3%B8n H%22%5BAuthor%5D&itool=EntrezSystem2.PEntrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_DiscoveryPanel.Pubmed_RVAbstractPlusFuglerud P. Screening of first degree relatives of patients operated for colorectal cancer: evaluation of fecal calprotectin vs. hemoccult II. Digestion. 2001;64(2):104-10.
7. Haug U, Hundt S, Brenner H. Sensitivity and specificity of faecal tumour M2 Pyruvaat kinase for detection of colorectal adenomas in a large screening study. Br J Cancer. 2008 Jul 8;99(1):133-5.
8. Fisher JA, Fikry C, Troxel AB. Cutting cost and increasing access to colorectal cancer screening: another approach to following the guidelines. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2006 Jan;15(1):108-13.
9. Zhang B, Chen JY, Chen DD, Wang GB, Shen P. Tumor type M2 Pyruvaat kinase expression in gastric cancer, colorectal cancer and controls.World J Gastroenterol. 2004 Jun 1;10(11):1643-6.
10. Schiel R, Müller UA, Braun A, Stein G, Kath R. Risk of malignancies in patients with insulin-treated diabetes mellitus: results of a population-based trial with 10-year follow-up (JEVIN). Eur J Med Res. 2005 Aug 17;10(8):339-44.